czyli czego można dowiedzieć się z dostępnych w Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej przedwojennych, niemieckojęzycznych książek adresowych Gdańska, Sopotu i Oliwy
nawet bez znajomości języka niemieckiego.
autor: Andrzej Grzonka, Pomorskie Towarzystwo Genealogiczne
Przedwojenne książki adresowe były w istocie połączeniem:
– książki adresowej – według nazwisk oraz według nazw ulic,
– branżowego spisu firm i instytucji zawierającego ogłoszenia reklamowe,
– książki telefonicznej,
– informatora miejskiego i rocznika statystycznego,
– często także przewodnika turystyczno-historycznego.
Były na bieżąco aktualizowane. Spis treści przez cały czas wydawania książek ulegał niewielkim zmianom. Były one podzielone na części z osobną numeracją stron dla każdej części. W sumie zawierały nawet ponad 1200 stron. Korzystając z zasobów biblioteki cyfrowej mamy do czynienia z ciągłą numeracją skanów, a więc numery skanów nie odpowiadają numerom stron pozycji źródłowej – zdygitalizowanej publikacji. Dla celów udokumentowania danych we własnych zestawieniach genealogicznych należałoby więc podawać zarówno numer strony (s.) z danej części oryginalnej książki adresowej jak i numer skanu (sk.) z biblioteki cyfrowej, aby można było łatwo go odnaleźć.
Czego możemy dowiedzieć się z książek adresowych o poszukiwanych przez nas osobach?
– historii ich miejsc zamieszkania,
– czy byli właścicielami nieruchomości, czy je wynajmowali i od kogo,
– jaki był ich zawód, zajęcie lub status społeczny (np. emeryt, wdowa), jak przebiegał ich awans zawodowy,
– kim byli ich sąsiedzi (przekrój społeczny),
– czy prowadzili działalność gospodarczą i pod jaką nazwą,
– czy posiadali telefon i jaki był jego numer,
– gdzie mieszkały osoby o tym samym nazwisku, być może krewni.
W książkach adresowych podawane były dane właścicieli nieruchomości i głównych najemców. Nie są wymieniani pozostali mieszkańcy – żona i dzieci właściciela lub głównego najemcy. W alfabetycznym spisie mieszkańców osoby o tym samym nazwisku wymienione są w następującej kolejności: najpierw mężczyźni alfabetycznie według imion, a następnie kobiety alfabetycznie według imion. W alfabetycznym spisie ulic po podaniu numeru posesji wymieniony jest jej właściciel, a następnie najemcy alfabetycznie według nazwisk, bez podziału na płeć.
Gdańskie książki adresowe z lat 1897–1942
dostępne w Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej: pbc.gda.pl
Status prawny, liczba ludności:
– do 10.01.1920 Gdańsk w granicach Cesarstwa Niemieckiego,
– od 15.11.1920 do września 1939 istnienie Wolnego Miasta Gdańska,
– od września 1939 Gdańsk włączony do III Rzeszy,
– liczba mieszkańców Gdańska: 1890r.– ok. 140.500, 1924r.– ok. 206.500, 1939r.– ok. 250.000.
Gdańska oficyna wydawnicza A. W. Kafemann wydawała książki adresowe Gdańska w latach 1897-1942. Co rok ukazywała się nowa książka, wyjątkiem był tylko rok 1923, w którym nie było książki oraz wyjątkowo mamy książki z podwójnym rocznikiem z lat: 1936/37, 1937/38 i 1940/41. W sumie ukazały się 43 roczniki (Jahrgang), których numery znajdowały się na stronach tytułowych książek. Spośród nich w Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej w chwili obecnej nie znajdziemy sześciu książek: z 1901, 1906, 1908, 1913, 1930 i 1932 roku, pozostałe są dostępne.
Dostępne roczniki.
Dane mieszkańców Gdańska w książkach adresowych oficyny A. W. Kafemann, roczniki dostępnych wydań i tytuły w pbc.gda.pl:
– 1897-1919: 1897-1900, 1902-1905, 1907, 1909-1912, 1914-1919 Neues Adressbuch für Danzig und seine Vororte (Nowa książka adresowa dla Gdańska i jego przedmieść).
– 1920-1928: 1920-1922, 1924-1928 Adressbuch für Danzig und Vororte (Książka adresowa dla Gdańska i przedmieść).
– 1929-1942: 1929, 1931, 1933-1935, 1936/1937, 1937/1938, 1939, 1940/1941, 1942 Danziger Einwohnerbuch mit allen eingemeindeten Vororten und Zoppot (Gdańska książka mieszkańców ze wszystkimi włączonymi do gminy przedmieściami i Sopotem).
Jak je znaleźć?
Dostęp do w/w książek adresowych możliwy jest przez internet: pbc.gda.pl . W oknie wyszukiwania należy wpisać:
Adressbuch Danzig (i ewentualnie rocznik) – oprócz gdańskich pokażą się też książki adresowe Oliwy i Sopotu oraz inne pozycje, zaś dla książki z 1933 w oknie wyszukiwania należy wpisać:
Danziger Einwohnerbuch 1933 – pokaże się ona jako pierwsza pozycja z listy.
Zawartość książek adresowych.
W książkach adresowych oprócz danych dotyczących samego Gdańska znajdowały się też dane przedmieść, kąpielisk i najbliższych miejscowości jak Oliwa i Sopot.
Książka z 1897r. podzielona była na następujące części:
Spis treści (skan nr 8; tu i poniżej sk.=nr skanu, nie strony z oryginalnej książki).
Spis rzeczowy (skorowidz według słów kluczowych, cyfra rzymska oznacza część książki adresowej, cyfra arabska to nr strony w danej części, sk. 9-12).
- Alfabetyczny spis mieszkańców Gdańska z włączeniem miejskich przedmieść Św. Wojciech, Wrzeszcz, Nowy Port i Nowe Szkoty, jak również należących do gminy: Cygańska Górka, Okręg Gdańsk Wyżyny oraz willi i ulic znajdujących się przy Grosse Allee (nazwisko, alfabetycznie imiona najpierw męskie później żeńskie, zawód/status, ulica, nr domu, nr telefonu, sk. 23-296).
- Spis wszystkich parceli i ich mieszkańców ułożony alfabetycznie według ulic i numerów wraz z podaniem przecznic, które na tych ulicach się kończą lub je przecinają. Rzymska liczba obok nazwy ulicy oznacza rewir policyjny, w którym się ona znajduje. † oznacza właściciela i że tenże mieszka w tym domu; w innym wypadku znakiem jest *, a w nawiasie dołączono adres zamieszkania właściciela (ulica, nr parceli, właściciel – nazwisko i inicjał imienia, † lub *, w nawiasie jego adres, jeżeli mieszka gdzie indziej, alfabetycznie mieszkańcy – nazwiska i inicjały imion, ich zawód/status sk. 297-455).
III. Urzędy państwowe, miejskie i gminne, spółki akcyjne, firmy, kościoły, szkoły, biblioteki, stowarzyszenia (sk. 459-576).
- Spis firm handlowych i przemysłowych według branż i zawodów (alfabetycznie, sk. 579-614) .
- Przedmieścia Gdańska (sk. 615-666).
- Reklamy (sk. 667-720).
W części V. Vororte von Danzig (Przedmieścia Gdańska) znajdziemy dane dotyczące następujących miejsc:
- Brösen (Brzeźno) sk. 622 – 624.
- Emaus (Siedlce) sk. 624 – 626.
- Glettkau (Jelitkowo) sk. 627.
- Heiligenbrunn (Święta Studzienka) sk. 627 – 628.
- Heubude (Stogi) sk. 628 – 630.
- Hochstriess (Strzyża Górna) sk. 630.
- Ohra (Orunia) sk. 630 – 642.
- Oliva (Oliwa) sk. 642 – 649.
- Schellmühl (Młyniska) sk. 650.
- Weichselmünde (Wisłoujście) sk. 650 – 653.
- Zigankenberg (Suchanino) sk. 653 – 655.
- Zoppot (Sopot) sk. 655 – 666.
Książka z 1922 podzielona była na następujące części:
Spis treści (sk. 10).
Spis rzeczowy / indeks tematyczny (skorowidz według słów kluczowych, cyfra rzymska oznacza część książki adresowej, cyfra arabska to nr strony w danej części, sk.13-23).
- Alfabetyczny spis mieszkańców Gdańska łącznie ze wszystkimi przedmieściami (nazwisko, alfabetycznie imiona najpierw męskie później żeńskie, zawód/status, E – jeżeli jest właścicielem nieruchomości, niekiedy dzielnica [Lgf=Wrzeszcz, Ol=Oliwa], ulica, nr domu, nr telefonu, sk. 39-560).
- Spis wszystkich ulic i domów włączając przedmieścia z podaniem właścicieli domów (ulica, nr parceli, właściciel – nazwisko i imię, jego zawód/status, E, jeżeli mieszka gdzie indziej w nawiasie podany jest jego adres, alfabetycznie mieszkańcy – nazwiska i imiona, ich zawód/status, sk. 561-838).
III. Urzędy, szkoły, kościoły, szpitale, towarzystwa, obiekty godne obejrzenia itd. (sk. 839-908).
- Spis handlowców i przedsiębiorców według zawodów i branż w porządku alfabetycznym, ogłoszenia (sk. 909-1071).
Książka z lat 1937/38 podzielona była na następujące części:
Spis treści (sk. 12).
Spis rzeczowy (skorowidz według słów kluczowych, cyfra rzymska oznacza część książki adresowej, cyfra arabska to nr strony w danej części, sk.15-21).
- Alfabetyczny spis mieszkańców Gdańska z wszystkich dzielnic (nazwisko, alfabetycznie imiona najpierw męskie później żeńskie, zawód/status, niekiedy dzielnica [Lgf=Wrzeszcz, Ol=Oliwa], ulica, nr domu, nr telefonu, sk. 29-540).
- Spis wszystkich ulic z parcelami i mieszkańcami całego Gdańska (Groß-Danzigs; ulica, nr parceli, właściciel – nazwisko i imię, jego zawód/status, E, alfabetycznie mieszkańcy – nazwiska i imiona, ich zawód/status, sk. 551-974).
III. Spis organów władzy, kościołów, szkół, szpitali, organizacji, związków, towarzystw, obiektów godnych obejrzenia itd. (sk. 977-1032).
- Spis firm z wszystkich dzielnic Gdańska według zawodów i branż w porządku alfabetycznym (sk. 1035-1130).
- Sopot. Alfabetyczny spis mieszkańców, ulic i domów, organów władzy, związków (organizacji), firm handlowych i przemysłowych (sk. 1131-1251).
Tak więc konkretną osobę możemy znaleźć w kilku miejscach:
– w części I szukając w alfabetycznym spisie mieszkańców, gdzie możemy odnaleźć jej dokładny adres i adresy osób o tym samym nazwisku, być może krewnych,
– w części II znając ten dokładny adres możemy po nazwie ulicy odnaleźć właściciela nieruchomości oraz jej mieszkańców,
– w części III, jeżeli pełniła ważne funkcje w organizacji, związku czy klubie sportowym,
– w części IV możemy odnaleźć dane firmy, jeżeli szukana przez nas osoba prowadziła działalność gospodarczą.
Dane mieszkańców Sopotu w książkach adresowych z lat 1897-1942
dostępne w Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej: pbc.gda.pl
Status prawny, liczba ludności:
– 1901r. Sopot otrzymuje prawa miejskie,
– 15.11.1920r. włączenie Sopotu do Wolnego Miasta Gdańska,
– od września 1939r. Sopot w granicach III Rzeszy,
– liczba mieszkańców Sopotu: 1890r.– 4.772, 1910r.- 15.015, 1939r.- ok. 31.000.
Gdańska oficyna wydawnicza A. W. Kafemann, której książki adresowe Gdańska z lat 1897-1942 możemy przeglądać w zasobach pbc.gda.pl w niektórych ich rocznikach umieszczała też dane Sopotu, które wydawane były także jako osobne książki adresowe. Wydawała także osobne książki dla Sopotu, kiedy danych z Sopotu nie było w książkach gdańskich.
Dostępne roczniki.
Dane mieszkańców Sopotu możemy znaleźć w wydawnictwach gdańskiej oficyny A. W. Kafemann z lat:
– 1897–1900 w książkach adresowych Gdańska:
1897 część V Zoppot (sk. 655 – 666)
1898 część VI Zoppot (sk. 871 – 897)
1899 część VI Zoppot (sk. 952 – 999)
1900 część VI Zoppot (sk. 905 – 961)
1901 książka adresowa Gdańska niedostępna w Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej
1902-1925 nie ma Sopotu w książkach adresowych Gdańska
1926-1942 dane Sopotu są w gdańskich książkach adresowych w części V, którą drukowano także osobno jako książkę adresową Sopotu
– 1898-1936/37 w książkach adresowych Sopotu lub dla Sopotu i Oliwy, które miały ciągłą numerację roczników oraz w niezależnie wydanej książce adresowej Sopotu z 1912r.:
1898, R. 1 Sopot
1899, R. 2 Sopot i Oliwa
1900, R. 3 Sopot
1901, R. 4 Sopot i Oliwa
1902, R. 5 Sopot i Oliwa
1903, R. 6 Sopot i Oliwa
1904 i 1905, R. 7 i 8 niedostępne w Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej
1906, R. 9
1907 i 1908, R. 10 i 11 niedostępne w Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej
1909/10, R. 12 Sopot
1911, 1912, 1913, 1914, R. 13-16, niedostępne w Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej
1912 Wohnungs -Anzeiger fűr das Ostseebad Zoppot (Informator mieszkaniowy kąpieliska bałtyckiego Sopotu), Schwital & Rohrbeck Gdańsk
1915/16, R. 17 Sopot oraz Orłowo, Redłowo, Mały Kack i Kolibki
1917/18, R. 18 Sopot oraz Orłowo, Redłowo, Mały Kack i Kolibki
1919/20, R. 19 Sopot
1922, R. 20 Sopot
1925, R. 21 Sopot
1926/27, R. 22 Sopot
1929, R. 23 Sopot
1930-1935 niedostępne w Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej
1936/37 Sopot
– 1926-1942 w książkach adresowych Gdańska:
1926-1934 w cz. V na końcu gdańskiej książki osobno umieszczono dane dotyczące Oruni, Oliwy i Sopotu
1935-1942 w cz. V osobno umieszczono Sopot, zaś Orunia i Oliwa włączone zostały do poprzednich części jako dzielnice Gdańska
Jak je znaleźć?
Dostęp do w/w książek adresowych możliwy jest przez internet: pbc.gda.pl . Jak korzystać z książek gdańskich opisano powyżej. Aby oglądać książki sopockie w oknie wyszukiwania należy wpisać:
Adressbuch Zoppot (ukażą się także książki gdańskie i inne pozycje).
Książki adresowe Sopotu z lat 1898, 1906, 1912, 1917 i 1922 oraz te części z gdańskich książek adresowych, które dotyczyły Sopotu z lat 1927 -1942 można też przeglądać na stronie:
Analogicznie jak w pbc.gda.pl brakuje książek z 1930 i 1932 roku. Dostęp najłatwiej uzyskać wpisując w przeglądarkę frazę „dawny Sopot książka adresowa”.
Zawartość książek adresowych.
W książce adresowej Gdańska z 1897r. z Sopotu mamy jedynie alfabetyczny spis mieszkańców (nazwisko, imiona – najpierw męskie, później żeńskie, zawód/status, ulica, nr domu, sk. 655-666).
W książce adresowej Gdańska z 1898r. dane Sopotu podzielone są na następujące części:
- Sopockie władze, urzędy etc. (sk. 872).
- Sopoccy mieszkańcy w kolejności alfabetycznej (nazwisko, imiona – najpierw męskie, później żeńskie, zawód/status, ulica, nr domu, sk. 873-897).
III. Ogłoszenia (sk. 898-906).
- Spis wszystkich parceli w Sopocie i ich mieszkańców uporządkowany według ulic i numerów domów (ulica, nr parceli, właściciel – nazwisko i inicjał imienia, jego zawód/status, † lub *, mieszkańcy alfabetycznie – nazwiska, inicjały imion, ich zawód/status, sk. 907-922).
W książce adresowej dla Sopotu i Oliwy z 1899r. dane Sopotu podzielone są na następujące części:
- Sopockie władze, urzędy etc. (sk. 16).
- Spis wszystkich ulic, posesji i mieszkańców Sopotu (sk. 17-33).
III. Sopoccy mieszkańcy w kolejności alfabetycznej (sk. 34-60).
- Spis willi ich właścicieli (sk. 61).
- Spis firm handlowych i przemysłowych w Sopocie (sk. 62-63).
W książce adresowej Gdańska z 1900r. część VI Sopot (sk. 905) podzielona jest na rozdziały:
- Sopockie władze i urzędy etc. (sk. 907-908).
- Spis wszystkich ulic, parceli i mieszkańców (ulica, nr parceli, właściciel – nazwisko, inicjał imienia, † lub *, w nawiasie jego adres, jeżeli mieszka gdzie indziej, alfabetycznie mieszkańcy – nazwiska i inicjały imion, ich zawód/status, sk. 909-926).
III. Sopoccy mieszkańcy w porządku alfabetycznym (nazwisko, alfabetycznie imiona, zawód/status, ulica, nr domu, [nr telefonu], sk. 927-958).
- Spis willi i ich właścicieli (alfabetyczny, według nazw willi, sk. 958-959).
- Spis handlowców i przemysłowców (alfabetyczny, według branż, sk. 960-961).
W spisie treści gdańskich książek adresowych z lat 1898-1900, w których są dane z Sopotu znajduje się dopisek, że dostępna jest również w sprzedaży książka dotycząca wyłącznie Sopotu.
Jej wydanie z 1900r. zawiera:
Spis rzeczowy (alfabetyczny, sk. 4).
- Opis i położenie Sopotu (sk. 5-17).
Następne części są takie same jak w książce gdańskiej:
- Spis wszystkich ulic, parceli i mieszkańców (ulica, nr parceli, właściciel – nazwisko, inicjał imienia, † lub *, w nawiasie jego adres, jeżeli mieszka gdzie indziej, alfabetycznie mieszkańcy – nazwiska i inicjały imion, ich zawód/status, sk. 18-35).
III. Sopoccy mieszkańcy w porządku alfabetycznym (nazwisko, alfabetycznie imiona, zawód/status, ulica, nr domu, [nr telefonu], sk. 36-67).
- Spis willi i ich właścicieli. (alfabetyczny, według nazw willi, sk. 67-68).
- Spis handlowców i przemysłowców (alfabetyczny, według branż, sk. 69-70).
W sopockiej książce z 1912r. Wohnungs – Anzeiger fűr das Ostseebad Zoppot (Informator mieszkaniowy kąpieliska bałtyckiego Sopotu) z gdańskiego wydawnictwa Schwital & Rohrbeck są następujące części:
- Mieszkańcy w porządku alfabetycznym (nazwisko, imię, zawód/status, ulica, nr domu, [nr telefonu], sk. 13-103).
- Spis domów i ich mieszkańców według nazw ulic (ulica, nr domu, E, właściciel – nazwisko i imię, jego zawód/status, w nawiasie * i adres, jeżeli mieszka gdzie indziej, alfabetycznie mieszkańcy – nazwiska i imiona, ich zawód/status, sk. 107-176).
III. Wykaz władz, kościołów, szkół, instytucji publicznych, towarzystw etc. (sk. 181-211).
Książka adresowa Sopotu z lat 1917/18 (Bałtyckie kąpielisko Sopot z Redłowem, Małym Kackiem i Kolibkami) zawiera następujące części:
- Spis nazwisk i numerów telefonów Cesarskiego Urzędu Pocztowego Sopot, str. 1-93 (nazwisko, imię, zawód/status, ulica, nr domu, niekiedy symbol i nr telefonu, sk. 5-87).
Orłowo i Redłowo (nazwisko, imię, zawód/status, sk. 96).
Mały Kack (nazwisko, imię, zawód/status, sk. 97).
Kolibki (nazwisko, imię, zawód/status, sk. 98).
Sieć telefoniczna Cesarskiego Urzędu Pocztowego Sopot, s.1-6 (różowe strony, abonent – nazwisko, imię, zawód/status, ulica, nr domu, nr telefonu, sk. 99-104).
- Spis ulic i willi (sk. 107).
Alfabetyczny spis ulic s. I-IV (zielone strony, sk. 109-112).
Spis domów i willi, które posługują się własnymi nazwami (sk. 113-114).
Spis ulic, s. 1-90 (ulica, nr domu, E, właściciel – nazwisko, imię, zawód/status, mieszkańcy – alfabetycznie nazwiska, imiona, zawód/status, niekiedy symbol telefonu i jego numer, sk. 115-204).
III. Wyjaśnienie nazw ulic i kronika miasta Sopotu od 01.05.1016 do 30.04.1917, s.1-20 (niebieskie strony, sk. 205-226).
- Spis władz, kościołów, szkół, publicznych instytucji, służba zdrowia, s. 1-12 (sk. 227-240).
- Spis towarzystw, s. 1-6 (sk. 241-248).
- Spis przedsiębiorców s. 1-14 (strony czerwone, alfabetycznie według branż, sk. 251-264).
W książce adresowej Sopotu z lat 1919/20 wyjątkowo nie ma części zawierającej alfabetyczny spis ulic z parcelami, ich właścicielami i najemcami. Znikają także dane dotyczące Orłowa, Redłowa, Małego Kacka i Kolibek, które po I wojnie światowej znalazły się w granicach państwa polskiego.
W książce adresowej Gdańska z 1926r. część V. nosi tytuł:
Orunia Oliwa Sopot. Spis wszystkich ulic z parcelami i mieszkańcami. Nie ma spisu alfabetycznego mieszkańców. Dane dla Sopotu są na s. 36-64 (ulica, nr parceli, właściciel – nazwisko, jego zawód/status, E, alfabetycznie mieszkańcy – nazwiska i imiona, ich zawód/status, sk. 969-998).
Książka adresowa Sopotu z lat 1936/1937 zawiera następujące części:
- Alfabetyczny spis mieszkańców Sopotu (nazwisko, imiona najpierw męskie później żeńskie, zawód/status, ulica, nr domu, nr telefonu, sk. 6-57).
- Spis wszystkich ulic z parcelami i mieszkańcami (ulica, nr parceli, właściciel – nazwisko i imię, jego zawód/status, E, w nawiasie jego adres, jeżeli mieszka gdzie indziej, niekiedy w nawiasie Verw [zarządca, administrator budynku] jego nazwisko, zawód i adres, mieszkańcy alfabetycznie – nazwiska i imiona, ich zawód/status, sk. 59-106).
III. Miejska administracja, organizacje publiczne, lekarze, towarzystwa itd. (sk. 107-109).
- Spis handlowców i przemysłowców Sopotu według branż w porządku alfabetycznym (sk. 111-120).
W książce adresowej Gdańska z 1939r. część V. Sopot podzielona jest na części:
- Spis mieszkańców w kolejności alfabetycznej, str. 1-52 (nazwisko, alfabetycznie imiona najpierw męskie później żeńskie, zawód/status, ulica, nr domu, [nr telefonu], sk. 1111-1163).
- Spis wszystkich ulic z parcelami i mieszkańcami, str. 1-48 (ulica, nr parceli, właściciel – nazwisko i imię, jego zawód/status, E, w nawiasie jego adres, jeżeli mieszka gdzie indziej, niekiedy Verw [administrator budynku] jego nazwisko i imię, zawód/status i adres, alfabetycznie mieszkańcy – nazwiska i imiona, ich zawód/status, sk. 1164-1212).
III. Administracja miejska, organizacje publiczne, lekarze, towarzystwa itp., str. 1-4 (sk. 1213-1216).
- Spis firm handlowych i przemysłowych ułożony alfabetycznie według branż, str. 1-10 (sk. 1217-1226).
Dane mieszkańców Oliwy w książkach adresowych z lat 1897-1942
dostępne w Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej: pbc.gda.pl
Status prawny, liczba ludności:
– w 1907r. do Oliwy włączono tereny dzisiejszego Jelitkowa, Przymorza i Żabianki,
– w 1914r. naczelnik gminy Oliwa został mianowany burmistrzem,
– od 01.07.1926r. Oliwa stała się dzielnicą Gdańska,
– liczba mieszkańców Oliwy: 1900r. – 6471, 1924r. – prawie 14000.
Dostępne roczniki.
Dane mieszkańców Oliwy możemy znaleźć w Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej w wydawnictwach oficyny A. W. Kafemann z lat:
– 1897–1899 w książkach adresowych Gdańska, w osobnych częściach dotyczących Oliwy
1897, Rocznik (R.) I, cz. V, pkt 8 s.26 Oliva (Oliwa, tylko alfabetyczny spis mieszkańców, brak spisu ulic, sk. 642–649)
1898, R. II, cz. V, pkt 8 s.27 Dorf Oliva (wieś Oliwa, sk. 855-863)
1899, R. III, cz. VI, pkt 12 s.75 Luftkurort Oliva (stacja klimatyczna / uzdrowisko Oliwa, sk. 1019-1032); w latach:
1900-1925 nie ma danych z Oliwy w gdańskich książkach adresowych.
– 1899-1903 w książkach adresowych tylko dla Sopotu i Oliwy:
1899, R. II
1901, R. IV
1902, R. V
1903, R. VI
1904-1909 niedostępne w Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej
– 1909-1925 w książkach adresowych Oliwy: Adressbuch der Gemeinde Oliva (Książka adresowa gminy Oliwa) drukowanych przez różne wydawnictwa, a dostępnych z lat:
1909, Spendig & Graf, Gdańsk-Wrzeszcz
1910, Spendig & Graf, Gdańsk-Wrzeszcz Bahnhofstrasse 4
1913-1916, A.W. Kafemann G.m.b.H. Gdańsk
1020/21, Paul Beneke, Oliwa Zoppoterstrasse 76
1925, Paul Beneke, Oliwa Zoppoterstrasse 76
– 1926-1934 w książkach adresowych Gdańska w osobnych częściach dotyczących Oliwy:
1926-1934 dane dotyczące Oliwy umieszczono osobno w cz. V
– 1935-1942 w książkach adresowych Gdańska, gdzie dane z Oliwy nie są w osobnych częściach, gdyż zostały włączone do danych całego Gdańska.
Jak je znaleźć?
Dostęp do w/w książek adresowych możliwy jest przez internet: pbc.gda.pl .
Jak korzystać z książek gdańskich z lat 1897-1899 i 1926-1942 oraz książek zawierających dane Sopotu i Oliwy z lat 1899-1903 opisano powyżej. Aby odnaleźć książki adresowe wydane osobno dla Oliwy:
– z roku 1909 należy skopiować adres: https://pbc.gda.pl/dlibra/publication/99620/edition/89799/content
ponieważ opis na stronie pbc.gda.pl jest błędny, dotyczy innego wydawnictwa
– z lat: 1910, 1913-1916, 1920/21, 1925 należy w oknie wyszukiwania wpisać:
Adressbuch der Gemeinde Oliva (książka adresowa gminy Oliwa). Książka podzielona jest na części z osobną numeracją stron. Części te w pbc.gda.pl dla książek z lat 1915 i 1920/21 prezentowane są w szeregu osobnych plików do przeglądania, natomiast książki z lat 1910, 1913, 1914, 1916 (dwa razy) i 1925 prezentowane są w jednym pliku. Poniżej opisane są zawartości plików, które zobaczymy po wpisaniu w okno wyszukiwania pbc.gda.pl frazy > Adressbuch der Gemeinde Oliva < . Pierwszych piętnaście plików (dane aktualne w czasie pisania tego tekstu) dotyczy Oliwy i zawiera dane z następujących roczników i części książek adresowych Oliwy:
- 1920/21 cz. IV
- 1915 cz. II
- 1915 cz. I
- 1915 cz. IV
- 1915 cz. III
- 1920/21 cz. I
- 1915 cz. V
- 1920/21 cz. III
- 1920/21 cz. II
- 1913 cz. I-V
- 1910 (całość)
- 1916 cz. I-V (całość)
- 1914 cz, I-V (całość)
- 1925 cz. I-IV (całość)
- 1916 cz. I-V (całość powtórnie, jak plik nr 12)
Linki do stron w pbc.gda.pl, na których są książki adresowe Oliwy z lat 1901-1903, 1909, 1910, 1913-1916, 1920/21 oraz 1925 znajdują się też na http://www.dawnaoliwa.pl/bibloteczka/index.html
Zawartość książek adresowych.
W książce adresowej Gdańska z 1897r. w części V. Vororte von Danzig (Przedmieścia Gdańska) pod numerem 8 umieszczone zostały następujące dane Oliwy:
Informacje dotyczące gminy, urzędników i fabryk oliwskich (sk. 642).
Alfabetyczny spis mieszkańców (nazwisko, imiona najpierw męskie, później żeńskie, zawód/status, ulica, nr domu, sk. 642-649).
Książka dla Sopotu i Oliwy z 1899r. składa się z następujących części dotyczących Oliwy:
Spis rzeczowy (dla Sopotu i Oliwy, sk. 7).
- Opis i położenie (sk. 83-85).
Oliwskie władze i urzędy (sk. 86).
- Spis wszystkich parceli i mieszkańców uzdrowiska/stacji klimatycznej Oliwa. Uwaga: † oznacza właściciela i że tenże mieszka w tym domu; jeżeli mieszka gdzie indziej znakiem właściciela jest *, a w nawiasie dołączono adres jego zamieszkania (ulica, nr parceli, właściciel – nazwisko i inicjał imienia, jego zawód/status, † lub *, w nawiasie jego adres, jeżeli mieszka gdzie indziej, alfabetycznie mieszkańcy – nazwiska i inicjały imion, ich zawód/status, sk. 87-92).
III. Oliwscy mieszkańcy w kolejności alfabetycznej (nazwisko, imię alfabetycznie – najpierw mężczyźni później kobiety, ich zawód/status, ulica, nr domu, sk. 93-100).
Książka adresowa dla Oliwy z 1910r. podzielona jest na następujące części:
Władze i towarzystwa (sk. 7-13).
Spis telefonów dla Oliwy (nr telefonu, abonenci alfabetycznie, nazwisko, imię, zawód/status, ulica, nr domu, sk. 14-15).
Rekomendowane firmy (według branż alfabetycznie, sk. 16-19).
- Alfabetyczny spis ulic (ulica, nr domu, E, właściciel – nazwisko i imię, alfabetycznie mieszkańcy – nazwisko i imię, ich zawód/status, sk. 20-55).
- Alfabetyczny wykaz nazwisk Gminy Oliwa (nazwisko, imiona alfabetycznie – najpierw mężczyźni później kobiety, zawód/status, ulica, nr domu, sk. 56-103).
Rekomendowane firmy (ogłoszenia, sk. 103-113).
Książka adresowa dla Oliwy z 1916r. podzielona jest na następujące części:
Spis telefonów dla Oliwy (nr telefonu, abonenci alfabetycznie, nazwisko, imię, zawód/status, ulica, nr domu, sk. 5-6).
- Mieszkańcy Oliwy w porządku alfabetycznym (nazwisko, imiona alfabetycznie, najpierw mężczyźni, później kobiety, ich zawód/status, ulica, nr domu, nr telefonu (sk. 7-48).
- Alfabetyczny spis reklamodawców i reklamy (sk. 49-60).
III. Spis ulic z parcelami i mieszkańcami Oliwy (ulica, nr parceli, właściciel – nazwisko (bez imienia), jego zawód/status, E, w nawiasie jego adres, jeżeli mieszka gdzie indziej, alfabetycznie mieszkańcy – nazwiska, przeważnie bez imion, ich zawód/status, sk. 61-80).
- Władze, kościoły, szkoły i towarzystwa (sk. 81-87).
- Spis handlowych i przemysłowych firm ułożony alfabetycznie według branż, reklamy (sk. 89-96).
Książka adresowa dla Oliwy z 1925r. podzielona jest na następujące części:
Spis telefonów dla Oliwy (alfabetycznie abonenci – firmy, nazwiska i imiona, zawód/status, ulica, nr domu, nr telefonu, sk. 5-9).
- Mieszkańcy Oliwy w porządku alfabetycznym (nazwisko, imiona – przeważnie najpierw męskie, później żeńskie, zawód/status, ulica, nr domu, sk. 11-85).
- Spis ulic z parcelami i mieszkańcami Oliwy (ulice alfabetycznie, nr parceli, właściciel – nazwisko i zawód/status, E, w nawiasie jego adres, jeżeli mieszka gdzie indziej, po myślniku alfabetycznie mieszkańcy – nazwiska i imiona, ich zawód/status, sk. 87-110).
III. Urzędy, kościoły, szkoły i związki (sk. 119–130).
- Spis placówek handlowych i firm usługowych (branżowy, alfabetyczny spis firm i usług, sk. 131-138).
W książce adresowej Gdańska z 1926r. część V. nosi tytuł:
„Orunia – Oliwa – Sopot. Spis wszystkich ulic z parcelami i mieszkańcami.” Poza tym spisem nie ma alfabetycznego spisu mieszkańców, spisu instytucji i urzędów ani części poświęconej firmom handlowym i produkcyjnym. Dane dotyczące Gminy Oliwa-Jelitkowo są na stronach 17-33 (sk. 951-967), zaczynają się od spisu mieszkańców Jelitkowa (bez ulic), po czym następują dane Oliwy: ulice alfabetycznie, nr parceli, właściciel – nazwisko i imię, E, w nawiasie jego adres, jeżeli mieszka gdzie indziej, mieszkańcy alfabetycznie – nazwisko, imię, zawód/status.
W książce adresowej Gdańska z 1927r. część V. nosi tytuł:
„Orunia – Oliwa – Sopot. Alfabetyczny spis mieszkańców i wszystkich ulic z parcelami i mieszkańcami.” Podzielona jest na:
Spis mieszkańców w kolejności alfabetycznej (nazwisko, imiona alfabetycznie – najpierw mężczyźni, później kobiety, zawód/status, ulica, nr domu, sk. 971-991).
Spis wszystkich ulic z parcelami i mieszkańcami (ulica, nr parceli, właściciel – nazwisko i imię, jego zawód/status, E, w nawiasie jego adres, jeżeli mieszka gdzie indziej, mieszkańcy alfabetycznie – nazwisko, imię, ich zawód/status, sk. 992-1006).
W książce adresowej Gdańska z 1934r. część V. Oliwa-Jelitkowo podzielona jest na:
Spis mieszkańców w kolejności alfabetycznej (nazwisko, imiona alfabetycznie – najpierw mężczyźni, później kobiety, zawód/status, ulica, nr domu, nr telefonu, sk. 1130-1161).
Spis wszystkich ulic z parcelami i mieszkańcami (ulica, nr parceli, właściciel – nazwisko i imię, jego zawód/status, E, w nawiasie jego adres, jeżeli mieszka gdzie indziej, alfabetycznie mieszkańcy – nazwisko, imię, ich zawód/status, sk. 1162-1187).
Wskazówki dotyczące korzystania z niemieckojęzycznych, przedwojennych książek adresowych.
Aby poznać obecne nazwy przedwojennych ulic i odwrotnie możemy skorzystać np. ze strony:
https://www.gdanskstrefa.com/gdanski-spis-ulic/
gdzie spis polsko-niemiecki i niemiecko-polski obejmuje ulice w Gdańsku, Sopocie i okolicy.
Skróty częściej spotykane w gdańskich książkach adresowych:
a.D. – auser Dienst (poza służbą: na emeryturze)
Arb. – Arbeiter (robotnik)
Arbtrn – Arbeiterin (robotnica, pracownica)
Beamt – Beamtete, Beamtin (urzędnik, urzędniczka)
E – Eigentűmer (właściciel), Eigentum (własność), posiadacz domu lub właściciel nieruchomości
Frl. – Fräulein (panna)
geb. – geboren (urodzona, z domu), niekiedy po nazwisku wdowy podawano jej nazwisko panieńskie
Inh. – Inhaber (właściciel, posiadacz)
Inhbrn – Inhaberin (właścicielka, posiadaczka)
Kfm. – Kaufmann (kupiec)
Leh – Lehrer (nauczyciel)
Rent. – Rentier / Rentner / Rentnerin (rentier / rentierka: żyjący z dochodów z kapitału, ale też rencista, emeryt)
Rentenempfäng. – Rentenempfänger (rencista)
Verkfrn – Verkäuferin (sprzedawczyni, ekspedientka)
Verw. – Verwalter (zarządca, administrator)
Ww. – Witwe, Witwer (wdowa, wdowiec)
Wwe. – Witwe (wdowa)
† , * – † oznacza właściciela i że tenże mieszka w tym domu; jeżeli mieszka gdzie indziej znakiem właściciela jest *, a w nawiasie dołączono adres jego zamieszkania
symbol telefonu i jego numer
Skrócone nazwy dzielnic występujące w gdańskich książkach adresowych:
Br. – Brösen (Brzeźno)
Hbd. – Heubude (Stogi)
Hchstr. – Hochstrieß (Strzyża Górna)
Kr. – Krakau (Krakowiec)
Lgf. – Langfuhr (Wrzeszcz)
Nfw. – Neufahrwasser (Nowy Port)
Sa. – Saspe (Zaspa)
Schllm. – Schellműhl (Młyniska)
Schd. – Schidlitz (Siedlce)
St. Albr. – St. Albrecht (Święty Wojciech)
Tr. – Troyl (Przeróbka)
Wchsm. – Weichselműnde (Wisłoujście
Westl.-Neufähr – Westlich-Neufähr (Górki Zachodnie)
Zgb. – Zigankenberg (Suchanino)
W książkach adresowych czcionka gotycka używana była:
– w gdańskich do 1920r., książka z 1921r. ma czcionkę współczesną,
– w sopockich do 1922r., książka z 1925r. ma czcionkę współczesną,
– w oliwskich do 1925r., czyli do końca ich wydawania.
Dane dotyczące dostępności książek adresowych są aktualne w maju 2024 roku.
