Warto zobaczyć - Wystawa w AP Gdańsk

W ramach III Światowego Zjazdu Gdańszczan Archiwum Państwowe w Gdańsku przygotowało wystawę pt.: "Gdańsk miastem wielu kultur – powrót do korzeni". Na ekspozycji zaprezentowane zostaną wybrane archiwalia obrazujące wielokulturowość Gdańska na przestrzeni wieków, ze szczególnym uwzględnieniem materiałów do badań genealogicznych.

Z katalogu do tej wystawy:

„ Gdańsk miastem wielu kultur ” 

Wstęp

W dniach 21 do 23 maja 2010 roku odbywa się III Światowy Zjazd Gdańszczan.

Z tej okazji Archiwum Państwowe w Gdańsku przygotowało wystawę pt.: „Gdańsk miastem wielu kultur – powrót do korzeni”. Temat ekspozycji, jak i dobór archiwaliów Noe jest przypadkowy. Wiąże się przede wszystkim ze wzrostem zainteresowań tematyką genealogii wśród Gdańszczan – często rozproszonych po rożnych zakątkach świata, jak i obecnie mieszkających na terenie Gdańska.

Motywie przewodnim zorganizowanej wystawy są materiały archiwalne wykorzystywane do badań genealogicznych, obrazujące przeszłość ludzi znaczących dla miasta, jak i zwykłych mieszkańców. Materiał wystawowy został ułożony chronologicznie. Tym samym obrazuje on różnorodność archiwaliów, a także zróżnicowanie estetyki i kunsztu ich wykonania na przestrzeni wieków. Jednak nie dla wszystkich okresów historycznych zachował się on równie reprezentatywnie.

Ekspozycję rozpoczyna najstarszy zachowany przywilej lokacyjny dla Gdańska, wydany przez Winrycha von Kniprode z 1378 roku. Dokument ten stanowi jedną z podstaw tworzenia się ram ustrojowych miasta, jak i życia miejskiego.

Z okresu XIV i XV wieku zaprezentowano materiały archiwalne służące dziś do badań prozopograficznych nad patrycjatem miejskim – głównie wykazy rajców i ławników oraz księgi gruntowe i czynszowe.

W XVI wieku pojawiają się metrykalne księgi kościelne, rejestrujące urodzenia ,małżeństwa i zgony parafian zamieszkałych na terenie gdańskiego zespołu miejskiego, jak i na obszarze jego przedmieść, dziś wchodzących w skład aglomeracji. W tym okresie powstają pierwsze, bogato zdobione, drzewa genealogiczne znaczących gdańskich rodzin. Przykłady tych dokumentów wyeksponowano w dalszej części wystawy.

Najbardziej różnorodny materiał wystawowy pochodzi z XVII i XVIII wieku.

Na uwagę zasługują kunsztowne wykonane i prowadzone przez kancelistów księgi obywatelskie, jak i związane z nimi poświadczenia obywatelstwa dla poszczególnych mieszczan. Wśród dokumentów wyróżnić należy także spisy uczniów Gdańskiego Gimnazjum, wykazy żeglarzy morskich z Gdańska, oraz księgi cechowe, zawierające informacje na temat mistrzów i uczniów przynależących do poszczególnych cechów rzemieślniczych.

W dalszej części wystawy zaprezentowano XIX-wieczne źródła o charakterze metrykalnym. Wśród nich największą część stanowią księgi kościelne oraz dokumentacja urzędów stanu cywilnego.. Materiały te stanowią doskonałą bazę do rekonstrukcji drzew genealogicznych i są najczęściej wykorzystywane w pracowni naukowej zarówno przez polskich użytkowników, jak i licznie odwiedzających nas obcokrajowców. Akta te, szczególnie obrazujące mozaikę narodowościową, wyznaniową i status społeczny mieszkańców miasta, są także podstawą wielu badań naukowych. 

Uzupełnieniem akt metrykalnych z XIX i początku XX wieku jest kartoteka meldunkowa mieszkańców Gdańska, której przykład umieszczono także wśród eksponatów.

Innym typem źródeł wykorzystywanych do poszukiwań genealogicznych są drukowane księgi adresowe Gdańska ( do 1942 r. ), jak i liczne akta testamentowe ( do 1944 r. ).

Poza wymienionymi wyżej materiałami archiwalnymi z zasobu naszego Archiwum dla XX wieku brak jest typowych akt metrykalnych. Wiąże się to z faktem, że archiwa państwowe w Polsce przejmują dokumentację urzędów stanu cywilnego po 100 latach od momentu jej wytworzenia a księgi kościelne przekazywane są do archiwów diecezjalnych bądź pozostają w biurach parafialnych. Mimo to materiały o charakterze genealogicznym można odnaleźć w innych typach źródeł, do których należą archiwalia wytworzone przez organa władzy Wolnego Miasta Gdańska, jak i zakłady pracy, stowarzyszenia oraz szkoły zlokalizowane na jego terenie. Przykładem tego są eksponowane na wystawie wykazy robotników Rady Portu i Dróg Wodnych w Gdańsku, lista imienna członków Przyjaciół Harcerstwa przy Gimnazjum Polskim w Gdańsku czy akta personalne Adolfa Butenandt, profesora chemii organicznej, laureata nagrody Nobla w 1939 r., rektora Politechniki Gdańskiej.

Cennym źródłem genealogicznym z okresu dwudziestolecia międzywojennego I II wojny światowej jest kartoteka członków NSDAP, dotycząca ponad 9700 osób.

Okres tuż po II wojnie światowej charakteryzuje się wysiedleniem ludności niemieckiej do Niemiec, przesiedlenie Polaków z utraconych obszarów na Wschodzie i repatriacja z robót przymusowych z Zachodu. Zagadnienia te znalazły także odzwierciedlenie w dokumentacji prezentowanej na wystawie.

Ekspozycję kończą materiały archiwalne ukazujące Gdańsk w II połowie XX wieku jako miasto, które - pomimo skomplikowanych losów swoich mieszkańców ( szczególnie po II wojnie światowej) – pozostało przyjazne ludziom innej narodowości, wyznania i kultury ( np. akt erekcyjny meczetu gdańskiego).

Organizatorzy wystawy mają nadzieję, że prezentacja różnorodnych materiałów archiwalnych zachęci Gdańszczan do odwiedzania Archiwum Państwowego w Gdańsku oraz skorzystania ze źródeł w poszukiwaniu swojej tożsamości i korzeni.